Fotoğraflarla Eski İstanbul - Abdullah Biraderler

Abdullah Biraderler ya da "Abdullah Frères" Osmanlı'da fotoğrafçılık sanatının kurucuları olarak bilinmektedirler. Abdullah Biraderler, aslında üçü de Ermeni asıllı olan Viçen (1820–1902), Hovsep (1830–1908) ve Kevork Abdullahyan (1839–1918) kardeşlerin ticari ismidir.

1854’te Kırım harbi esnasında Alman General Moltke, yanında getirdiği kimyager Rabach’a Bayezid’de bir fotoğraf atölyesi kurdurmuştu. Üç biraderden Viçen, burada rötuş ustası olarak çalışıyordu. Sonradan din değiştirerek Müslüman olur ve Abdullah adını alır. Kardeşi Kevork ise Venedik’te sanat eğitimi görmüştür. Üç kardeş, 1858'de ülkesine dönmek isteyen Alman kimyager Rabach'ın stüdyosunu devralarak fotoğrafçılık maceralarına başlarlar. Daha sonra 1867’de bu stüdyoyu Nikola Andreomenos’a devredip Beyoğlu’nda eski Hachette Kitabevi karşısında "Abdullah Frères" adıyla meşhur dükkânlarını açtılar. Çektikleri fotoğraflar solmazlık ve dayanıklılıklarıyla tanındı.

Kardeşler fotoğrafçılık hakkında bilgilerini arttırmak için iki kere Paris'e gittiler. Abdülaziz ve II. Abdülhamit tarafından ressam-ı hazreti şehriyari (padişah hazretlerinin ressamı) unvanıyla ödüllendirilerek, önce Abdülaziz'in, sonra II. Abdülhamid'in saray fotoğrafçılığına atandılar. 1877-1878 Osmanlı-Rus savaşında Ruslarla ilişki kurdukları yolundaki bir haber üzerine bu görevlerinden alındılar. Ancak çok geçmeden suçlamalar geri alınarak fotoğraf dükkanlarına padişahın tuğrasını asmalarına yeniden izin verildi. Mısır valisinin çağrısı üzerine 9 yıl Kahire'de kaldılar. İstanbul'a döndüklerinde işleri bozuldu ve saray fotoğrafçılığını da kaybettikten sonra stüdyolarını sattılar.

Abdullah Biraderler 40 yıl boyunca İstanbul'daki insan tiplerini ve manzaraları içeren fotoğraflar çektiler. Çeşitli siyasal ve toplumsal olayları, tarihsel ve kültürel değerleri, önemli yapıları gösteren albümler hazırladılar. Zamanın Britanya kralı, Alman ve Avusturya-Macaristan imparatorları gibi devlet adamlarının ve birçok tanınmış kişinin fotoğraflarını çekmişlerdir.

1
Büyük Hendek Caddesi'nden çekilmiş Galata Kulesi. Yıllardır kule fotoğrafları için en güzel perspektif hala bu sokaktan. 
.
 Galata Tower photograph taken from Büyük Hendek Street. The most beautiful perspective for tower photos is still from this street for years.

Tour de Galata. Abdullah Biraderler (Abdullah Frères)

2

Yine Büyük Hendek Caddesi'nden çekilmiş Galata Kulesi. Sokakta çocuklar, kadınlar ve erkekler... Galata'da günlük hayat.

.

Galata Tower, which was taken from Büyük Hendek Street again. Children, women and men on the street... Daily life in Galata.

Tour de Galata. Abdullah Biraderler (Abdullah Frères)

Fotoğraflarla Eski İstanbul - Ara Güler

Dünyada "İstanbul'un Gözü" ya da "İstanbul Fotoğrafçısı" olarak tanınan Ara Güler (1928), Türkiye'nin dünya çapında şöhrete sahip en iyi fotoğrafçılarından biri olarak kabul edilmektedir. Ara Güler'in İstanbul imgeleri, onun kente ve kent sakinlerine olan derin sevgisini göstermektedir. Şehrin canlılığını, insanların yaşayışını, gecesiyle-gündüzüyle bazen şehir merkezindeki kalabalık caddelerde bazen de tarihi dokusuyla büyüleyici ara sokaklarda fotoğraflamıştır. Dahası İstanbul Boğazı ve Haliç fotoğraflarıyla kentin denizle nasıl bütünleştiğini gözler önüne sermiştir. Kentin vazgeçilmez parçası olan boğaz ve haliç onun fotoğraflarında hep ana unsurlardan olmuştur. Günümüzde çoktan unutulmaya yüz tutmuş eski İstanbul'daki yaşamı gösteren bu siyah beyaz fotoğraflar şehirdeki değişimin en bariz göstergesi olarak karşımıza çıkıyor. Yüzlerce yıldır İstanbul siluetinin bir parçası olan arka plandaki tarihi yapılar ise şehrin hala değişmeden kalan nadir yüzünü hatırlatıyor.

1

Akşam vapuru iskeleye yanaşırken bekleyen insanlar.

2
Eminönü kıyısında bir balıkçı. Arkada eski haliyle Galata Kulesi silueti görünüyor. Sağda da eski Galata Köprüsü.

3
Karaköy, Perşembe Pazarı civarından çekilmiş bir fotoğraf. Galata Köprüsü'nün ucundaki Yeni Cami silueti arkaplanda. Daha da arkadaki cami ise Nuruosmaniye olabilir.

Fotoğraflarla Eski İstanbul - Guillaume Berggren

İsveçli fotoğrafçı Guillaume Berggren, 1835 yılında Stokholm'de doğup 1920'de İstanbul'da öldü. Ondan geriye 1870-1910 yılları arasında çektiği birbirinden güzel yüzlerce İstanbul fotoğrafı kaldı.

Seyahat ettiği gemi İstanbul'da bir gün süreyle demir attığında şehri gezme fırsatı bulan Berggren, İstanbul'dan o kadar etkilenmiştir ki dünya seyahatini yarıda bırakarak İstanbul'a yerleşmeye karar verir. 1870'li yılların başında Pera'da bir stüdyo açan Berggren, İstanbul'un eşsiz görüntülerini usta tekniği ve kompozisyon anlayışı ile belgeledi. Osmanlı'da fotoğrafçılığın yeni yeni gelişmeye başladığı bu dönemde, kentte Abdullah Biraderler, Kargopoulo, Andreomenos gibi ünlü fotoğrafçılar vardı. Berggren de Boğaziçi'nin, kıyıların, sokakların, çeşitli sınıflardan insanların, manzaraların fotoğrafçısı oldu. Bağdat demiryolunun yapımı sırasında, Goltz Paşa ile birlikte Anadolu'ya yaptığı gezilerde, demiryolu üzerindeki pek çok kentin fotoğraflarını da çekti. Harabeler, anıtsal İslam yapıları ile bu kentlerden hazırladığı fotoğraf albümleri, turistler tarafından büyük ilgi gördü.

Guillaume Berggren 85 yaşında öldüğünde tüm fotoğraf gereçleri, elde kalan birkaç İstanbul negatifi ve aldığı madalyalarla birlikte İstanbul Feriköy'deki Protestan mezarlığında bulunan İsveçlilere ait bölüme defnedildi...

O günlerden kalan fotoğrafların sağ alt köşesinde Berggren'in imzası mevcut. Sol alt köşesinde ise fotoğrafın nerede çekildiği yazıyor. Fakat bazı fotoğrafların çekildiği yer semt olarak dahi belirtilmemiş; "İstanbul'da bir sokak" şeklinde not edilmiş. Ben de kendimce bazı fotoğrafların nerden çekildiğine dair yorumlarda bulundum.

Bugünkü halinden çok çok farklı olan eski İstanbul'a doğru bir yolculuğa hazır mısınız...

1

Bebek'ten Boğaz manzarası

Vue de Bebek  (Bosphore). G. Berggren

2

Boğaz'da Kız Kulesi görünüyor. Fotoğraf sanırım Galata civarından ya da kuleden çekilmiş.

Vue de SKuttari et la Tour de Léandre. G. Berggren

3

Beykoz manzarası (Üst Boğaz)

Vue de Beicos (Haut Bosphore). G. Berggren

4 

Dolmabahçe Sarayı merdivenleri

Escaliers de Dolma-Bagtche. G. Berggren